Bir mahkeme ifadesinden Ashes'e: Kriketin doğuşu ve kuralları, bir hikâye gibi
Kriketin bilinen ilk izi, 1597'de Guildford'da bir arsa davasında ifade veren 59 yaşındaki bir adamın çocukluk anısı. Bu yazıda kriketin Londra'daki köklerini, Lord's'un ve 'Ashes' adının doğuşunu anlatıyor, oyunun temel kurallarını da sade bir dille açıklıyoruz.
Bir mahkeme salonunda başlayan hikâye
Ocak 1597'de (bugünkü takvimle 1598) Surrey'deki Guildford'da bir arsa anlaşmazlığı görülüyordu. Tanık John Derrick, 59 yaşındaydı ve yeminli ifadesinde yaklaşık elli yıl önce okul arkadaşlarıyla tartışmalı arazide 'creckett' oynadığını anlattı. Bu sıradan cümle, kriketin bilinen ilk kesin yazılı izi oldu ve oyunun 1500'lerin ortasında güneydoğu İngiltere'de çocuklar arasında oynandığını gösterdi.
Londra'da kurallar ve Lord's
Oyun yetişkinler ve aristokratlar arasında yayılınca kurallar yazıya döküldü; bilinen ilk kriket kuralları 1744'te Londra'da yayımlandı. 1787'de Marylebone Cricket Club (MCC) kuruldu ve kısa süre sonra oyunun kurallarının koruyucusu oldu. Kulübün sahası Thomas Lord adlı bir girişimcinin kiraladığı araziydi; birkaç taşınmanın ardından 1814'te St John's Wood'daki bugünkü yerine geçen saha, kurucusunun adıyla 'Lord's' olarak anılmaya devam etti.
İlk Test ve sahte bir ölüm ilanı
İlk Test maçı Mart 1877'de Melbourne'de oynandı ve Avustralya İngiltere'yi 45 koşu farkla yendi. Asıl efsane ise 29 Ağustos 1882'de Londra'daki The Oval'da doğdu: Avustralya İngiltere'yi kendi evinde ilk kez yendi. Birkaç gün sonra The Sporting Times, İngiliz kriketinin 'öldüğünü', cesedinin yakılıp küllerinin Avustralya'ya götürüleceğini yazan alaycı bir ölüm ilanı yayımladı. İngiltere kaptanı Ivo Bligh, ertesi kış Avustralya'da 'külleri geri alacağına' söz verdi; 'Ashes' (küller) adı böyle doğdu.
Oyun nasıl oynanır?
Her takımda 11 oyuncu var. Sahanın ortasında 20 metre kadar arayla iki 'wicket' durur; her biri üç dikey çubuk (stump) ve üstlerindeki iki küçük tahtadan (bail) oluşur. Atıcı (bowler) topu altışar atışlık seriler (over) halinde vurucuya (batter) atar. Vurucu wicket'ını korur ve topa vurduktan sonra karşıdaki wicket'a koşarak puan (run) toplar. Top yerden sekerek saha sınırına ulaşırsa 4, havadan sınırı geçerse 6 koşu sayılır.
Oyuncu nasıl 'out' olur, maç ne kadar sürer?
Top wicket'ı devirirse (bowled), vurulan top yere değmeden tutulursa (caught) ya da top wicket'a gidecekken vurucunun bacağına çarparsa (LBW) vurucu oyundan çıkar. Kriketin üç ana formatı var: beş güne kadar süren Test maçları, takım başına 50 atış serisiyle bir günde biten ODI'ler ve yaklaşık üç saat süren T20'ler. Kriketi ilk kez izleyecekseniz T20 en kolay başlangıç.
Bu haber genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali tavsiye değildir. Güncel kuralları GOV.UK üzerinden ya da yetkili bir uzmandan teyit edin.
