Dükkân ya da restoran devralırken ticari kira sözleşmesi (commercial lease): Avukatınıza sormanız gereken 6 soru
Esnafın en pahalı hataları çoğu zaman kira sözleşmesinin ince ayrıntılarında saklı: tüm onarım ve sigortayı kiracıya yükleyen FRI sözleşmeler, çıkışta ödenen 'dilapidations' faturaları ve gözden kaçan business rates. İmzalamadan önce sorulması gerekenler.
'Full Repairing and Insuring' (FRI) sözleşmede binanın onarımı ve sigortası maliyetinin tamamı kiracıya aittir; buna çatı ve dış cephe gibi yapısal kısımlar da dahil olabilir. Eski bir binada bu, beklenmedik büyük faturalar demek. Sözleşmeden önce bina ekspertizi yaptırın ve mümkünse mevcut durumu fotoğraflı bir 'schedule of condition' ile kayıt altına alarak onarım sorumluluğunuzu o seviyeyle sınırlayın.
2. Çıkışta ne ödeyeceğim (dilapidations)?
Kira bitiminde mülkü sözleşmede istenen durumda teslim etmezseniz ev sahibi 'dilapidations' talebiyle onarım ve eski haline getirme masraflarını isteyebilir. Yaptığınız tadilatları (mutfak, havalandırma, tabela) çıkışta sökmeniz gerekip gerekmediğini sorun.
3. Kira ne zaman ve nasıl artar, çıkış hakkım var mı?
Kira inceleme (rent review) tarihlerini ve yöntemini, artışın yalnızca yukarı yönlü (upward-only) olup olmadığını öğrenin. Sözleşmenin belirli bir tarihte erken sonlandırılmasını sağlayan bir 'break clause' olup olmadığını ve bunu kullanmanın koşullarını sorun; koşullar çok katıysa hak fiilen kullanılamayabilir.
4. Sözleşmeyi yenileme hakkım korunuyor mu?
1954 Landlord and Tenant Act, belirli ticari kiracılara sözleşme bitiminde yenileme talep etme hakkı verir. Ancak taraflar bu korumayı sözleşmeyle kaldırabilir ('contracted out'). Uzun yıllar kalmayı ve işletmeyi büyütmeyi planlıyorsanız bu madde kritik.
5. Kişisel garanti, depozito ve diğer masraflar neler?
Ev sahipleri yeni işletmelerden genellikle kira depozitosu ya da şirket direktöründen kişisel garanti ister; kişisel garanti, işletme kapansa bile size kişisel borç sorumluluğu getirebilir. Service charge, sigorta payı ve devir sırasında ödenecek 'premium' tutarlarını da netleştirin.
6. Business rates ne kadar ve indirim alabilir miyim?
Ticari mülkte belediyeye business rates ödenir. Rayiç değeri (rateable value) 15.000 sterlinin altındaki küçük mülkler küçük işletme indirimi (Small Business Rate Relief) alabilir; 12.000 sterlinin altındakiler genellikle hiç ödemez. Nisan 2026'dan itibaren perakende, konaklama ve eğlence sektöründeki işletmeler için daha düşük çarpanlar uygulanıyor. Mülkün rayiç değerini resmi VOA aracından öğrenip belediyenize indirim başvurusu yapın. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; finansal, vergi ya da hukuki tavsiye değildir.
Bu haber genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali tavsiye değildir. Güncel kuralları GOV.UK üzerinden ya da yetkili bir uzmandan teyit edin.
Kaynaklar
- Camden Council — Business rates explained 2026 to 2027
- Cambridge City Council — Business rates changes from April 2026
Open Government Licence v3.0 kapsamındaki kamu bilgilerini içerir.
